W dniu 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, na mocy którego stwierdził, iż przepis art. 42 § 3 Kodeksu karnego jest niezgodny z Konstytucją, w takim zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 Kodeksu karnego. W poniższym materiale na temat tego, jaki wpływ ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego na sytuację osób, wobec których orzeczono już taki zakaz.
Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów a prowadzenie auta w stanie nietrzeźwości
Przepis art. 178a § 4 Kodeksu karnego penalizuje zachowanie polegające na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu drogowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości, jeżeli sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub dopuścił się tego czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo. Jak stanowi art. 42 § 3 Kodeksu karnego, w takiej sytuacji sąd obowiązany jest do orzeczenia w swoim wyroku dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Mówiąc zatem najprościej – w sytuacji, gdy sprawca ponownie dopuszcza się przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, sąd bezwzględnie musi orzec wobec takiej osoby dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów.
Co na to Trybunał Konstytucyjny?
Wskutek skargi złożonej do Trybunału Konstytucyjnego, w dniu 4 czerwca 2024 r. wydany został przez TK wyrok (sygn. akt SK 22/21), na mocy którego stwierdzono, iż przepis art. 42 § 3 Kodeksu karnego w zakresie, w jakim obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 Kodeksu karnego jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP.
Trybunał Konstytucyjny uznał, iż obligatoryjne orzekanie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdu w takiej sytuacji kłóci się z fundamentalną zasadą ustrojową, jaką jest prawo do sądu. Każdy obywatel ma bowiem prawo do wszechstronnego i całościowego rozpoznania jego sprawy. W uzasadnieniu swojego wyroku TK zauważył, iż obowiązkowe i automatyczne stosowanie przez sąd dożywotniego zakazu prowadzenia auta, z pominięciem różnych okoliczności sprawy, stanowi naruszenia prawa do sądu i nie może być w takim kształcie stosowane przez sąd.
Wpływ wyroku TK na sytuację osób, wobec których orzeczono dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów
W zaistniałej sytuacji można zadać sobie pytanie, w jaki sposób orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może wpływać na sytuację osób, wobec których orzeczono już dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów. Rozstrzygnięcie sądu konstytucyjnego odgrywa w tym zakresie olbrzymią rolę. Jak stanowi bowiem art. 540 § 2 Kodeksu postępowania karnego, postępowanie wznawia się na korzyść strony, jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu prawnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Oznacza to zatem, iż osoby, wobec których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 42 § 3 Kodeksu karnego, mogą składać wniosek o wznowienie wobec nich postępowania karnego.
Złożenie wniosku o wznowienie postępowania karnego będzie miało ten skutek, iż sąd ponownie będzie musiał rozpoznać sprawę. Wówczas sąd ponownie orzeknie w przedmiocie zakazu prowadzenia pojazdów, wskazując jednak na okres, w jakim zakaz prowadzenia auta ma być stosowany. Ponadto już wykonany czas zakazu prowadzenia samochodu zostanie zaliczony na poczet ponownie orzeczonego środka karnego, jakim jest zakaz prowadzenia auta.
Istotny jest jednak fakt, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Może to mieć ten skutek, że nie wszystkie sądy wezmą pod uwagę rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie niekonstytucyjności dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów.
