Od 14 marca 2024 r. w polskim prawie karnym funkcjonuje nowy środek, jakim jest przepadek pojazdu mechanicznego. W materiale tym wyjaśniam, na czym dokładnie polega konfiskata samochodu oraz w jakich przypadkach sąd może – a czasem musi – zastosować tę instytucję.
Czym jest przepadek pojazdu mechanicznego?
Przepadek pojazdu mechanicznego – prościej nazywany konfiskatą samochodu – to nowy środek, który został wprowadzony do Kodeksu karnego w dniu 14 marca 2024 r. Na czym konkretnie polega? Polega na odebraniu na rzecz Skarbu Państwa pojazdu będącego własnością nietrzeźwego kierowcy. W zamyśle naszego prawodawcy instytucja przepadku pojazdu mechanicznego ma wyeliminować z ruchu drogowego osoby, które mogą stwarzać niebezpieczeństwo w komunikacji. Konfiskata pojazdu mechanicznego (art. 44b Kodeksu karnego) jest jednak rozwiązaniem bardzo kontrowersyjnym, gdyż rodzić może różnego rodzaju wątpliwości w zakresie zasadności jej wykorzystania.
W jakich przypadkach może być zastosowania konfiskata samochodu?
Istnieją obecnie dwie podstawy, kiedy może być zastosowana instytucja przepadku pojazdu mechanicznego. Pierwsza sytuacja określona jest w art. 178a § 5 Kodeksu karnego. Dotyczy ona przypadku prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. W świetle którego sąd obligatoryjnie musi zastosować przepadek pojazdu mechnicznego, gdy zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia. Co bardzo istotne, w takiej sytuacji sąd musi orzec przepadek pojazdu. Innymi słowy sąd jest wówczas bezwzględnie związany przepisami ustawy karnoprocesowej. Niemniej istnieje pewne rozwiązanie, kiedy sąd może odstąpić od zastosowania konfiskaty auta. Przepis wskazuje nam, że odstąpienie to jest możliwe, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Problem jest jednak taki, że przepisy w żaden sposób nie wyjaśniają nam sposobu rozumienia tego, czym jest ów wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Z przeprowadzonych przeze mnie wśród sędziów badań wynika, że sytuacja ta może mieć miejsce, m.in. gdy:
- z samochodu korzystają inne osoby, w szczególności członkowie rodziny
- sprawca dopuścił się co prawda przestępstwa prowadzenia w stanie nietrzeźwości, jednak w takich okolicznościach, że nie stwarzał większego zagrożenia w ruchu drogowym
- wartość pojazdu jest na tyle wysoka, że orzeczenie konfiskaty byłoby nieadekwatne względem popełnionego czynu
Drugą podstawą zastosowania przepadku samochodu jest przepis art. 178 § 3 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy przypadku, gdy dana osoba spowodowała wypadek prowadząc w stanie nietrzeźwości. Przepis ten wskazuje, że sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego, jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosiła od 0,5 promila do 1 promila we krwi lub od 0,25 mg/dm3 do 0,5 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia. Wówczas sąd ma możliwość, lecz nie obowiązek orzeczenia konfiskaty auta. Jeżeli jednak poziom alkoholu był wyższy niż 1 promil we krwi lub 0,5 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadził do takiego stężenia, sąd w trybie obligatoryjnym stosuje przepadek auta. I co szczególnie istotne – w takiej sytuacji sąd zasadniczo nie ma już możliwości odstąpienia od zastosowania tego środka.
