Kontrola drogowa – prawa i obowiązki kierowcy. Co wolno policji?

1. Kiedy policja może zatrzymać kierowcę do kontroli?
2. Jak powinna przebiegać kontrola drogowa?
3. Prawa kierowcy podczas kontroli

Kiedy policja może zatrzymać kierowcę do kontroli?

Z kontrolą drogową spotkał się zapewne każdy kierowca. Szczególnie w okresie świąt, długich weekendów, wakacji, ferii czy innych okresach wzmożonego ruchu częściej na drogach zauważyć można policyjne radiowozy. Jak stanowi art. 129 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym:

Czuwanie nad bezpieczeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontrolowanie należą do zadań Policji.

W związku z tym, policja jest uprawniona do dokonywania kontroli drogowej kierowców. Przyczyn zatrzymania do kontroli może być bardzo wiele. Wśród nich należy chociażby niepokojące zachowanie kierowcy, podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia drogowego lub informacja, którą przekazał jakiś obywatel, że kierowca danego pojazdu stwarza zagrożenie w ruchu drogowym. Najcześciej jednak przyczyną zatrzymania do kontroli drogowej jest… przypadek. Kontrola drogowa może mieć bowiem charakter rutynowy i wybiórczy, a w związku z tym, fakt iż dana osoba została skontrolowana przez policję jest po prostu zbiegiem okoliczności.

Wynika zatem z tego, że policja może zatrzymać kierowcę do kontroli zarówno wtedy, kiedy istnieje uzasadnione podejrzenia stwarzania niebezpieczeństwa w ruchu drogowym, jak i w sytuacjach losowych.

Fakt zatrzymania nas do kontroli drogowej nie musi zatem oznaczać, że policja podejrzewa nas o dopuszczenie się jakichś przewinień na drodze. W związku z tym musimy zawsze zachować spokój i nie nastawiać się wrogo do funkcjonariusza policji. Bardzo często nasz kulturalny sposób zachowania może pozwolić nam uniknąć mandatu, nawet jeżeli dopuściliśmy się wykroczenia drogowego.

Więcej na temat możliwości uniknięcia mandatu patrz w artykule „Czy sprawa może zakończyć się na pouczeniu?”

Jak powinna przebiegać kontrola drogowa?

Z zasady zatrzymać pojazd do kontroli drogowej może policjant w mundurze. Policjant nieumundurowany może zatrzymać do kontroli wyłącznie na obszarze zabudowanym. Zatrzymanie następuje poprzez wydanie sygnałów tarczą do zatrzymywania pojazdów (czyli tzw. lizakiem) lub ręką, a w warunkach niedostatecznej widoczności – latarką ze światłem czerwonym albo tarczą do zatrzymywania pojazdów ze światłem odblaskowym lub światłem czerwonym.

Niezatrzymanie się do kontroli drogowej może stanowić wykroczenie drogowe określone w art. 92 § 2 Kodeksu wykroczeń, a w pewnych szczególnych okolicznościach nawet przestępstwo drogowe określone w art. 178b Kodeksu karnego.

Polecenie do zatrzymania pojazdu policjant powinien wydać z dostatecznej odległości, tak aby możliwe było bezpieczne zatrzymanie samochodu. Co istotne, policjant może nakazać nam zatrzymanie auta w miejscu, w którym zasadniczo zatrzymywanie jest zabronione, jednak pod warunkiem, że nie będzie to stwarzać zagrożenia w ruchu drogowym.

Po zatrzymaniu pojazdu:

1. Kierowca musi trzymać ręce na kierownicy
2. Policjant ma obowiązek podać imię, nazwisko, stopień oraz przyczynę zatrzymania
3. Policjant nieumudurowany ma także obowiązek okazać legitymację służbową; policjant umundurowany okazuje legitymację tylko na żądanie kierowcy
4. Policjant ma prawo żądać wyłączenia silnika auta
5. Policjant ma również prawo żądać opuszczenia auta przez kierowcę lub pasażera; w przeciwnym razie kierowcy i pasażerom nie wolno opuszczać pojazdu
6. Policjant dokonuje wstępnej lub szczegółowej drogowej kontroli technicznej auta, zaś kierowca jest obowiązany umożliwić przeprowadzenie tej kontroli
7. Z przeprowadzonej szczegółowej drogowej kontroli techicznej pojazdu sporządza się protokół, który funkcjonariusz policji ma obowiązek udostępnić kierowcy

Prawa kierowcy podczas kontroli

Poza powyżej wskazanymi prawami, kierowca dysponuje również innymi prawami podczas kontroli drogowej.

Kierowca może zostać przebadany alkomatem pod kątem zawartości alkoholu w organizmie. Kierowca ma jednak prawo zażądać badania krwi.

W przypadku, gdy funkcjonariusz policji chce ukarać kierowcę mandatem, kierujący pojazdem ma prawo odmówić przyjęcia mandatu. Wówczas sprawa zostanie skierowana do sądu, który oceni, czy rzeczywiście doszło do popełnienia wykroczenia drogowego.

Więcej na temat nieprzyjmowania mandatu patrz w artykule „Przyjąć mandat czy zaryzykować sprawę sądową?​”

Kierowca nie musi posiadać przy sobie ani prawa jazdy, ani dowodu rejestracyjnego, ani polisy OC. Wszystkie te dane policjant może sprawdzić w CEPiK. Kierowca powinien posiadać jednak dokument stwierdzający tożsamość, choć w pełni akceptowalny jest także dowód osobisty w aplikacji mObywatel.

Kierowca ma prawo nagrywać obraz i dźwięk z przebiegu kontroli drogowej. Co jednak istotne, nie można takiego nagrania w żaden sposób upubliczniać, gdyż można naruszyć dobra osobiste funkcjonariusza policji, takie jak jego wizerunek i tym samym narazić się na odpowiedzialność cywilnoprawną, a pewnych sytuacjach nawet na odpowiedzialność karną.

W przypadku stwierdzenia, iż policjant w sposób rażący naruszył przepisy, czym wypełnił znamiona przestępstwa nadużycia uprawnień, kierowcy przysługuje prawo złożenia zawiadomienia do prokuratury o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 1 Kodeksu karnego.